Токол
Шрифт:
– Мен кудай жок деп балдарга сабак берем, кызык экенси, баары адамдын колунда, жасайм дегенин жасаса болот, – Турдукан з билгенин кое бербей жргндг нерсеге баш ийбей турду.
– Кой Турдукан, сени да, башканы да, жаныбарлар менен курт-кумурскаларды да жасаган жалгыз кудай экенин билип жргн жакшы, бул дйнд улук кудай гана, жалгыз алла, менин атам жала намаз окуп жрп тт дйндн, себеби мына бул замандын келиши ага т эле оор болду окшойт.
– Эмнеге?
– Себеби кудай дегендер жоголуп кетти.
– Кызык экенси, кудай барбы з? – Турдукан ага жаман кз менен карады, – Кудайдын бар экенин мен дегеле кргн жокмун.
– Турдукан, ошондо дагы кудай деп сйл, баарыбызды жараткан жыргаткан дагы кудай, ушул ааламды жалгыз гана кудай з тейлейт, жан-жаныбарларды дагы жашатып керек болсо алган ошо кудай, кээ адамдар кудай берген ырыскысын ктр албай ар кандай кадамдарга барат, бирок ушул жашоонун баркын билген ким бар экен? – деди салкын, анткени анын ата-энеси ошол кудай жок деген атеисттик заманда дагы балдарына ыйманды, экинчи дйн бар экенин йртп бир кн жалган дйндн чын дйнг кчкнд бул дйнд кылган кылмышыдын азабын чын дйнд тартаарын айтып кетишкен адамдар эле. Салкын ичинен Турдукандын сздрн капа болгону менен баары бир курбусунун сзн кыя алмак эмес.
– Кызыксы Салкын, сен эскиче жашап жаткансы го?
– Жо-ок, кудайдын жолу менен жашаганым анык.
– Сен экбз бир пикирге келе албайт экенбиз, – деп сзн бтрд Турдукан, Салкын дагы унчукпай йн кетти, Турдукан курбусуна жини келди, зн тшнбгнг ызаланды, акыры эмне менен бтр белгисиз дйннн табышмагын ким билиптир. Кпк ойлонуп бир пикирге келе албай турганда Сагынбек келип калды:
– Турат йдб? – деди ал келип эле.
– Жок, аны бгн крбдм.
– Кайда жрт болду экен?
– Ким билсин, жанагы аракечтин кызы менен жргндр?
– Кп эле ошенте бербесечи.
– Анда эмне кылайын, ошол кыздын алдына жыгылып кечирим сурайынбы? – деп айкырды Турдукан, аялынын бул кейпин крбгн Сагынбек тагала карады.
– Сен мындай эмес эле Туку.
– Ушундай болуп калдым.
– Мен дагы сени бир кезде кандай экение карабай йлнгн элем, ата-энем каршы болгон жок, сенин мындай болооруду кайдан билдим Туку, жалгызыбызды жабыркатып албайбызбы деги? – Сагынбек аялына ойлуу карады.
– Сен менин тегимди эми эсие келтирдиби, ата-энем андай эле жаман эмес болчу, бирок ичкиликти оозуна алган эмес.
– Ооба, болгону жоро бозо кайнатамсыз тч эмес, керек болсо биз йлнгнд дагы шеринени башкарып ичкиликтин тазасын ичип жргн эле…
– Ооба, алар з мезгилинде болгон.
– Азыркынын дагы з мезгили бар Туку.
– Ошондо дагы абайлашы керек, ал биздин жалгыз балабыз.
– Турат деле ойлонот да.
– Ойлонсо ал кызды эбак таштамак.
– Акыры баары ордуна келет.
– Билбейм, жргм бир нерсени сезип турат, балабыз тилибизди алат деп ойлобойм, – деп Турдукан аялдын адаты катары ыйлап басылды, – Тураттын тагдыры мени ойго салчу болду.
– Болбосо айтканын кылгандан башка чарабыз жок.
– Жок, андай болбойт, мен лсм дагы ага жол бербейм.
– Анда ктбз, акырындык менен унутуусун талап кылуу керек, – алар ошентип сйлшп отурганда Турат кирди.
– Кайда жрс балам? – деди Турдукан ага ачуулу карап.
– Менин кайда жргнм силерди кызыктырабы? – Турат ызалуу ата-энесин карады.
– Уулум, ошентпи апасына айтат бекен?
– Ошого зр жекирдиер.
– Эмне кылайын деген ою бар деги?
– Мен бир гана нерсени суранам, Жамийлага йлншм каршы болбогула, – деди Турат экн алмак-салмак карап.
– Болбойт, андан кр аны унут! – деди Турдукан мисирээ.
– Кое турчу, – деп Сагынбек аялын тыйды, – Баланын сзн угалыбы?
– Ата, мени сзнн кайтат деп ойлобогула, мен сйн баалайм, кадырлайм ата, з каалаганыма йлнм же менден кутуласыар.
– Токтой турчу, – деди Сагынбек ага кл бура карап, – Ал кызды ошончолук эле сйсб?
– Ооба, ансыз мен бул дйнд жашай албайм.
– Мм, – Сагынбек оор улутуна отуруп калды, араны саамга тынчтык км срд, ата-бала, эне з-здрнч ойго батып тынчтыкты бузгусу келбе, сз башталса дагы эмне деген сздр чыгат дегендей мелтирешет, – Демек сзмдн кайтпайм дечи, – деп Сагынбек Туратты карады кптн кийин.
– Ооба, мен айтканымдан кайтпайм, – деди Турат, анын оюнда ата-энеси акыры макул болот деген мт чо эле, бирок ал жаылышты, анын бул сйс акыры келип лмг алып келээрин сезбеди, болгону ал ата-энесинен мээрим ктт, ал ойлогондой Турдукан кгр каршы болуп туруп алды. Агыча оду-солду камчыланган мезгил з кезеги менен тп убакыт кзг таяды, Жамийланын боюна болуп калганда Турат эк айласын таппай сйлшп отурушту.
– Турат, мен эмне кылам эми, элге журтка уят болгонго лгнм жакшы го, ата-энем менен эл биле электе мени алып кет.
– Атамдарга айтамын, крс го алар аябай кубанышат, кз келди эми экбз бирге болобуз.
– Ошондой болсун, жзм карайбаса болду.
– Коркпо алтыным, сени жер каратпайм, – деп Жамийланы з йн узатып анан йн келди, Турдукан кир жууп жаткан, Сагынбек жок болчу, з блмсн кирип атасы келгенче ктмк болгон Туратты Турдукан токтотту:
– Ай бала кайда жрс ыя?
– Менин кайда жргнм кимди кызыктырат?
– Мени менен акыйнек айтышпай жн сйл.
– Атам келгиче жата турайын, – деп Турат кирип кетти, анын бул кылганы зн тоготпогондой сезген Турдукан артынан кирди:
– Бу сен качан адам болосу ыя?
– Айбан болсом кечип таштагыла да.
– О сйлбй калды го, деги башыды такыр айлантып койгон окшойт? – деп кыжыры келе жатып алган баласынын стндг одеалды сыйрып ыргытты, – Тур деп жатам, же мени угасы, же ошол аракечтин кызын угасы!
– Мама…
– Болду сйлб, мен сенин энемин, мен айткандай болушу керек!
– Андан кр бул йд сага орун жок дегенииз о болмок.
– Ооба, Жамийла дей берсе сага орун жок!
– Болуптур, – деп жиндене чыгып бара жатып атасы менен беттеше тшт, – Ата…