Вада ў рэшаце
Шрифт:
Нявестку аж носіць.
— Чаго добрага ўсёй гарох з'есць, — думае.. Рот ёй не забаліць, столькі жаваць. Не сцярпела і кажа: — Ідзем, мамо, дадому.
Тая аж здзівілася. Толькі што прыйшлі і дахаты. Небывалае, каб нявестка яе ад работы адсылала. Часамі і ноч, а яна нічога не кажа. А то...?
— Давай да вечара павыбіраем. Ўсё роўна ўжо прыйшлі, — гаворыць старая.
— Павыбіралі крыху і хопіць. Так здаецца, цэлы час сагнутаму пасядзець. Я маладая і то папярэк баліць, а вам і пагатоваму. Прыможацеся яшчэ. Ідзем, мамо! Ідзем! Ну яго! — і проста за рукаў цягне.
Пайшлі. А маці ўсё жуе.
— Давайце, мамо, я вашу торбачку з гарохам панясу. Вам цяжка, — клапоціцца.
— Ага, праўда. Цяжка яно ўжо старому на свеце жыць. Хадзіць ногі баляць, з'есці не з'ясі, бо зубоў няма. Наглытаешся цэлага, як бусел жабаў, а потым жывот баліць, — наракае цёшча. — Зайшлі мы гарох выбіраць, я ўзяла адну гарошыну, то так і жую яе, — гаворыць, уваходзячы на панадворак.
Нявестка ледзь не прысела, пачуўшы гэтае.
— I сапраўды яшчэ, мамо, мы маглі б крыху павыбіраць. Ідзем перакусім і зноў пойдзем. Вы прайшліся, адпачылі. Плечы распросцілі, — прагаварыла як мага найбольш ласкава.
РЭЦЭПТ НА СПАКОЙНУЮ СТАРАСЦЬ
— Ты, Кірыла, зрабі гэтак..., — зашаптаў нешта суседу Мікіта.
Назаўтра Кірыла збіў невялікую скрыначку, замкнуў, а ключык на шнурочку, нібы талісман, павесіў на шыю. З гэтай пары хадзіў ён ды пабразгваў змесцівам шкатулачкі. Нявесткі пераглядваліся паміж сабою і недаверліва паціскалі плячыма. Адносіны да Кірылы змяніліся. I да стала яго ветліва запрашаць пачалі, і больш смакавіты кусочак падложаць, і да працы не гоняць.
— Вы, тату, не ідзіце, вам цяжка. Мы і самі тую бульбу выкапаем, — прыдабралася малодшая.
— Так, паляжце лепш, адпачніце. Мы і малых з сабою возьмем, каб не перашкаджалі,.і кароў дарогаю перапнем, — не заставалася ў даўгу старэйшая.
А стары толькі сціскаў шкатулачку ды ласкавым словам успамінаў суседа.
На зіму Кірылу нават у хату са свіронка забралі.
— Ідзіце, ідзіце, там жа акасцянець можна. Што вы? Такі холад! Маладога дрыготкі бяруць, а старому і пагатоваму!
— Дык і ў нашай палавіне можна, хадзеце. Ложак ля сцяноўкі паставім, цёпла будзе, — лашчылася старэйшая.
— Чаго ж да вас? У нас і месца больш, і дзяцей няма. Старому спакой патрэбны, — не адступае малодшая.
А самі толькі глянуць на шкатулачку і ледзь да вачэй адна другой не скачуць.
Кірыла жыў, як у Бога за плячыма. I апраналі, і еў як чалавек, і грошы на папяросы давалі, і дарункі прыносілі. Адна толькі пойдзе, другая прыходзіць.
Пад весну стары занядужаў. З бакоўкі, дзе спаў, нявесткі не выходзілі. Адна другой так і спаглядала на рукі ці да ключыка не цягнуцца.
Пасля Вялікадня загаласілі. Ой, як плакалі! На труну падалі, а злосць у душы так і кіпела. Шкатулачка недзе прапала.
Калі людзі прыйшлі псалтыр чьгтаць, дык нявесткі ў бакоўку пабеглі. Шнырылі, заглядалі. Знайшлі яе за сундуком. Упала, відаць, з абяссіленай рукі. Кінуліся. Рвалі адна другой. Шкатулачка, нібы жывая, выслізгнулася з рук ды разбілася.
На покрыўку высыпаліся рознакаляровыя шкельцы ды дробныя каменьчыкі.
ПАЦЕШЫЛА
Хведар не ўставаў ужо мабыць з месяц. Жывот. Як схопіць, як зарэжа, дык неба, здаецца, лізаў бы.
— Ну, што з табою? — наведала неяк хворага кума Фрося.
— А вось, бачыш, да “магілёва”, відаць, ужо пара...
— Ой, што ты?! Што ты!? — і думаць грэх! Паправішся, яшчэ ўнукаў пажэніш. Прынядужаў ды і толькі. Мала гэта людзей хварэе? А маладых колькі? Шуркаву Зосю вазьмі. I хто б падумаў... Усяго толькі дваццаць год Здаровая, чырвоная, нібы вішня і раптам — палец спух. Нарыў паявіўся. Тфу, не ў хаце гаворачы! Гніло, гніло і ледзь не да локця руку абцялі. Ганігрэна ці гінгрэна, як там яны яе называюць. Выздаравееш, Федзя, не думай толькі, да сэрца моцна не бяры. Ну, але ўсё ж такі, што табе?
— Ай, ведаеш! Усё, кума! Адным словам усё! На лечаным кані даўга не наездзіш. Найгорш жывот. Вачыма, здаецца, з'еў бы, а пачнеш — нібы нажом нехта пора.
— Нічога, кумок, пройдзе. Палепшае. Пашкодзіла нешта і ўсё. Жывот, праўда, яно не вельмі. Татуль мой таксама, памятаю, на жывот скардзіліся. Схвацілі аднойчы мяшок бульбы з воза і скрунула. Так і да Каляд не дачакалі. Маладыя ж яшчэ былі. Ды што я табе гавару, сам ведаеш. А з Мікалаем таксама. Ну, а табе калі рэжа, дык у нагу не совае?
— Совае. У правую. Часам як схопіць — месца знайсці не магу.
— Во, во! У правую! А ты Ёзічка з хутара памятаеш? Тое ж самае меў. Як толькі жывот, то і правую нагу адымала. Адымала, адымала і адняло. Два гады праляжаў нібы калода. I па шаптухах хадзілі, і аперацыю рабілі, але так і пайшоў на той свет. Няпоўных сорак было. Ай-яй-яй! Чалавек як муха — тут жыве, а тут ужо і няма. Ну, пайду. Здаравей, кумок! Здаравей! Унукаў яшчэ пажэніш. Заўтра зноў загляну. Сама была хворая. Знаю як гэта добра, калі нехта прыйдзе, пасядзіць, пацешыць. Дужэй, Хведарок, дужэй.
АДЗІНОКІ
Сусед, прыйшоўшы заказваць варту, убачыў, што Сцяпан не ўстае. Скрунуўшыся ў клубок, ён цяжка стагнаў. Забралі яго ноччу, на сігнале. Назаўтра ў вёсцы толькі і мовы, што пра Сцяпана:
— Памрэ, відаць. З галавою жарты малыя.
— А з Мікітам як яно было? Таксама галава ды галава... Пахнеў з паўгода і канцы.
— Шкада чалавека. Дабрашчы такі. Але так і пражыў цэлае жыццё адзінока — ні жонкі, ні дзяцей.
— То ж так. Нажываў, нажываў і пакінуў усё невядома каму. Нават каровам ніхто не падаваў, мычаць з голаду