Маці ўрагану
Шрифт:
Магда. Я за крадзенае не наліваю.
Васка. У каго крадзенае? У гэтых ІІейсатых разбойнікаў сумленна адабранае!
Магда. Гэта ты ў каго адабраў? У Іцкавічаў?
Карпач. Іцкавічы зараз далёка. Ім у пэўным месцы агнём пячэ.
Лаўрэн. Гэта ты ў Ёськавых дзяцей узяў, што і сала з’ядуць цішком, калі дасі, каб з голаду не здохнуць?
Магда. У Двойры-ўдавы з падпаленай хаты выцягнуў? Ці вось у гэтага, у Мендла ўзяў? Кеймах, што яны табе зрабілі?
Мендл (разгойдваецца). О Аданаі! Рукі.
Васка. У крыві твае рукі!
Iлья. У крыві. За шулы трымаўся, у кузню не пушчаў.
Вашчыла. Твае людзі яўрэйскі канец падпалілі?
Васка. Угу, і сінагогу. Дымко-ом пайшла! Лупі-і, Янка, тут табе бог, тут табе п’янка!
Поп. Аб веры дбаеш. Сто грахоў з цябе.
Вашчыла. За веру, праўда, стаяць трэба. А ты як думаеш, Антох?
Антох. Мяне за гэта згнаіць могуць. Але, па-мойму, бог адзін. Толькі імёны розныя. Як маці ў нас “маці”, а ў хахлоў “ненька”. Імёны розныя, а маці – чыста ва ўсіх адна.
Мендл. Мамеле. Рукі.
Магда. Баляць рукі. Зараз вось...
Дастае чыстую анучу, лье гарэлку з пляшкі на рукі.
Мендл. Рукі. За што яны... з мордамі такімі страшнымі. А халупа гарыць.
Васка. А ад Іцкавічаў вашых нашы хаты не гарэлі? А забітых імі куды падзець? Усё жыццё як вол пад ярмом. Усё жыццё пад плёткай, усё жыццё на мякіне. Усё жыццё нагаладзь.
Мендл. I накрыцца жонцы з дзецьмі няма чым.
Васка. Ну так, усе блохі згарэлі. А што вашы Іцкавічы з нас, як блохі, апошнюю кроў смакталі? Па кроплі. Я ўдосталь не еў. I дзеці мае не елі. Усіх вас, разам з панамі, кніжнікамі, багамазамі, растаўшчыкамі... Дзеці мае не елі!
Мендл. Рукі. Што цяпер без іх мае дзеці есці будуць? Няма нічога.
Карпач (з цяжкасцю ўздымае гіру ля стойкі). На, Мендл. (Той нечакана лёгка ўзняў гіру.) Бач ты яе як. Ты ж каваль. Трахні яго гэтай гірай па галаве – і разлік.
Iлья. Галава ў яго вытрымае. Што ёй?
Мендл (раняе гіру). Не магу... Ай, куды бедным падзецца?.. Уй, калі ж хлеба ніхто за так не дае!.. Рукі.
Вецер. Ну так, рукі. Зусім яны чорныя, рукі. У цябе, Васка, бялейшыя. Дык гэта праўда, стрыечны брат, што ты з багатых жыдоў грошы вымагаў і казаў, што тады пагром адвядзеш?
Васка. А што? Што? З крывасмокаў?! Я не еў з-за іх... каб сытым... Племя ўсё іхняе пад корань!
Вецер. I цяпер пра ўсіх нас будуць казаць, што мы пагромшчыкі і вымагальнікі. I праўду нават над страшнай нашай магілай сказаць не захочуць. Бо збаяцца, каб і іх не палічылі, што яны заадно з галаварэзамі. Хаця яны нават Іцкавічаў не забілі, якіх бы за... ногі павесіць трэба. Збаяцца праўды – і ўсё гэта ты нарабіў. Ты што – і гарэлкай не грэбаваў? Піў з рук аднолькава гэтага вось бедалагі і гэтых вошаў, Гдаля са Шмуйлам?
Васка (крыху няўпэўнена). I што? I піў.
Вецер. Беларус абпіваў жабрака і піў падачку з рук ворага?!
Магда (спалохана). Васіль! Васіль, кінь!
Мендл. I тут яны – за глотку. А мне што рабіць? Сябры мае адзіныя... Рукі.
Вецер. Рукі. У крыві і дыме. Ты прабач мне, Мендл. Я не магу падаць табе рукі. Адзінаму, у каго б я тут з ахвотаю яе паціснуў. Але я магу іншае... Васка! (I тут амаль шэпт узвысіўся ледзь не да грымотаў.) Ты, вось ты... дай я пацісну тваю руку... брат.
Васка і ягоныя людзі задкуюць у кут перад Ветрам, які наступае на іх.
Ты пойдзеш гасіць пажар. Ты будзеш ставіць з людзьмі новыя хаты. Ты ніколі не ўцячэш і прымеш з намі самую смерць. I калі ты заб’еш не ў баі, і калі ты хоць раз адбярэш жыццё, вартую жалю страх'y або кавалак хлеба ў няшчаснага – тады ты, клянуся, падасі мне сваю руку, брат, і – бог бацька! Вымятайцеся.
Тыя пайшлі, як пабітыя. Маўчанне.
Ну вось. Нарабілі лайна – што цяпер?
Iлья. А цяпер, пасля пажараў, чакай кары.
Вашчыла. Усіх узброіць.
Лаўрэн. I мне доўбню... самую цяжкую. Пасля таго, што тут убачыў.
Магда. Куды-ы ты, кіндзюк. Біцца? Ды я цябе падалом замяту.
Лаўрэн. Ну ты-ы. Ты падалом і полк замяцеш. Не ведаю, як на цябе, а на іх у мяне сілы хопіць.
Вецер. Біцца. Цяпер ужо да апошняга. А калі што...
Поп. А калі што, дык за рубеж завадатарам бегчы. Там аднаверцы.
Антох. Куды-ы. Бачко дужа пісьменны. З гасцямі з-за рубяжа гаворыць. На Украіне цяпер казакамі Лізка з Пецярбурга запраўляе.
Поп. Дык вось туды.
Антох. Туды? Там свае мужыкі бунтуюць – што ім да чужых? Там у простых нават солі няма. Там паўсюль адкрыты разбой. Там раскольнікам храмы ломяць і людзі бягуць да нас – уяўляеце? У наша пекла бягуць! – або паляць сябе жыўцом. Там галовы сякуць і языкі рэжуць за адзінае слова. Выдадуць яны завадатараў назад нашаму каралю. Наш кабель іхняй сучкі не ўкусіць.