Чтение онлайн

– А што гэта?
– зьдзiвiлася Надзя, зiрнуўшы на прыбiтую да сьцёны газэту. У цэнтры бачыны, на самым пачэсным месцы здымкi, падтрымлiваны iншымi, стаяў дзед Якуб.

– Вiдзiш сама, - адказаў Янук, - дзеда во на выбарах зьнялi i ў iхную газэту трапiў. Гяр-рой, брат, дзед наш!

– А што тутака пiшуць? Адкуль газэта? Можа ты, Антось, прачытаеш?

– Газэта з Глыбокага, - падказаў Янук.

– "Глыбоцкая праўда" - сказаў Антось.
– А пiшыць, што наш дзед Якуб сам першы выйшаў, цi проста выбег у гэны дзень на iхныя выбары. Так каторы чалавек, як гэта прачытаiць, дык падумаiць сабе, што наш стары дзед цэлых сто гадоў на гэныя выбары чакаў i цэлую ноч нi спаў, так-жа яму гэта нi цярпелася. Калi-ж першыя пеўнi гукнулi, дык ён бегам кiнуўся Косьцiка й Лявона выбiраць.

– А нявестка праклiнала, што старога й хворага гультай Пятух з пасьцелi сьцягнуў, - сказала Надзя.
– Кажаш, тут пiшуць, што ён гэта сам i зь вялiкай ахвотай галасаваць нiбы за iх пабег?

– Каб яшчо сам, ато кажуць, што дзед i другiм прыклад даў, ну амаль усю вёску за сабой пацягнуў.

– Ого, якi наш дзед маладзец!
– усьмiхнулася Надзя.
– А мы во тут з боку жывём i нi падазравалi навет.

Дзяўчына ўважней прыгледзiлася груповай здымцы. Найбольш увыдатнялася на ёй высокая постаць Маршалкава. Распраменены твар гаварыў: я тут гаспадар. I з выглядам "i я-ж тут з боку-прыпёку" стаяў побач вусаты Захарук, нешта нявыразнае гаспадарыла на тцары Аксенi, а лагодная ўсьмешачка Дунi аздабляла ўвесь гурт. З фанабэрыстым выглядам прыхiнуўся да кiслага Косьцiка Лявон Шпунт. Дзед Якуб зморшчыўся, касавурыўся на Маршалкава i ягоны выгляд выразна запярэчваў баявому апiсаньню лiтоўскага дзеда. Яго падтрымлiваў Захарук. Здымка атрымалася даволi выразная, бо газэту надрукавалi на добрай паперы, цi ня з тых запасаў, што ад паноў асталiся.

– Паглядзi во на яго! Чалавек, што з крыжа зьняты!
– спасьцерагла дападлiвая Надзя.

– Мусiць нi падкрасiлi як сьлед, - усьмiхнуўся Антось.

– Ну а калi тыя зь Бiластоку вернуцца?
– спытала Надзя.

– Чорт iх знаiць, - адказаў Антось, - на днях мусiць.

– Я-ж думала, што ты ўсё знаiш, - усьмiхнулася дзяўчына.

– Гэтых надта за язык нi пацягнiш.

– У каго-ж пiрапiсваюць?

– Былi во ў Сявенькi. тады ў Вульляны, так во з тога боку ад балота гоняць.

– А ў вас?

– Яшчо не.

– А ў Бурака?

– I ў таго яшчо не. Што яму, калi сын начальнiк... Той калi дзе й прыхiнець дык можа насядаць ня будуць. А Сявенька жалiўся, што i ў клець лазiлi, i збожжа пасьпiсывалi, i ўвесь статак, i птушку, усё чысьценька пагалоўна. Толька сабак i катоў нi чапалi.

– Навошта гэта iм?

– Навошта?
– зьдзiвiўся Антось. Янук уважна слухаў, а Стась у носе калупаў.
– Падаткамi во скора абложуць, вось на што. Людзi з таго боку казалi, што падаткi будуць браць ня толькi грашмi але й натурай, значыцца ад кажнай курыцы давай iм яйкi, пер'е, ад каровы - малако й мяса, ад авечак воўну й мяса, ад пчол - мёд. Ну а што вашы парабляюць?

Нашы каля дому, а дзядзька Пракоп у Гацi пра млын праведаць пашоў. Жорны ня ў сiлах круцiць...

Надзя зьвярнулася да Янука: - Янучок, Мiкола казаў, каб ты дамоў зараз iшоў. Чуеш?

– А што тамака дома?

– Сам увiдзiш. Казаў, што пiльна трэба. Ну я табе два разы казаць ня буду.

Аж на трэцi дзень пасьля гэтай гутаркi пры Пятуховай клецi зьявiлiся ў Бахмача перапiшчыкi. З паўдня хiнула. Пракоп якраз у хаце быў.

– Здраст..., - гукнуў ад парогу Пятух.

– Добры дзень, - цiха адказаў Пракоп.

– Мы да цябе, Пракоп, знаiш... атнасiцельна гэтага... ўласьцi сьпiсаць усё прыказалi, - паясьнiў Сымон.
– Мусiць чуў?

– Яшчо каб ня чуў... Гэта-ж пакуль вы праз цэлае сяло прайшлi i кажды глухi вас пачуў, ня толька што...

– Ну дык i харашо... Можна прысесьцi?

Пятух накiраваўся да стала. Худы чалавек у чорнай, як у чыгуначнiкаў, вопратцы, шэрай кепцы, каторай пры ўваходзе ў хату з галавы ня зьдзеў, буркнуў нешта пад носам i цяпер рассасулiўся з аднаго канца стала, а Пятух з другога.

– А гэта са мной таварышч Пётр Iванавiч, спiцыяльна каторага ўпаўнамочылi дзiля пярэпiсi, - паказаў Сымон на тога.

Пракоп прыпёрся да сьцяны, злажыў на жываце рукi й чакаў. У хату ўвайшлi сыны й Алесь. Швагра прывiтаўся й сеў. Запанавала нязручнае маўчаньне. Пятух выцягнуў спорны капшук з табакай, адрываў тоненькую паперу, круцiў яе ў даўгаватую конаўку, загнуў пасярэдзiне, насыпаў карашкоў i прыкурваў.

– Вiджу во... гэта самае... што сам у газэту ўжо ня круцiш, а гiльзу дастаў, - сказаў Пракоп.

– Ага, - зацягнуўся Сымон, - гэта-ж у жыда Янкiля дастаў.

Пры згадцы "жыда" чалавек у чорным войстра зiрнуў на старшыню камбеду.

...яўрэя Янкiля дастаў, - паправiў курэц, - вялiкi жмут, на доўгi час будзiць.

Ён расшпiлiў прыгожы чырвоны кажушок, аблакацiўся выгадна на стол, шапку на лаве палажыў. Карцiла Пракопу спытацца, на чыiх плячох гэны кажушок раней быў, ды не адважыўся.

– Стало быць, начнём?
– загаварыў чалавек у чорным.

I Алесь, i Пракоп цяпер запраўднага начальнiка спасьцераглi. Чакалi далейшых пытаньняў. Пачалося ад "iмя, отчаства й фамiлii". Пасьля дабралiся да зямлi, статку й iншай маёмасьцi. Пiсаньне адбывалася даволi хутка. Зручна хадзiла маскалёва рука на нейкай афiцыйнай форме. Пры Пракопавых адказах чалавек уважна пазiраў у гаспадаровы вочы. Бахмач адказваў скора й лiшняга не гаварыў, Даўно перажваў вялiкую жыцьцёвую мудрасьць, што начальству трэба адказваць дакладна й коратка, асаблiва-ж калi начальства варожае. Кажнае неасьцярожна сказанае слова можа помсьцiцца.

– Нашто гэта сьпiсваеце?
– спытаў Алесь, калi змог слова ўкiнуць.

Маскаль коратка зiрнуў на Алеся й нiчога не сказаў. Аблiчча сухое, наскрозь казённае. Здавалася, што на прышчаватым твары нiколi не магла гаспадарыць усьмешка цi радасьць. Шэрая, васеньняя марудная хмара. Пракоп i Алесь цi раз пераглянулiся й хутка здагадалiся, што чалавека мусiць "адтуль" прыслалi.

Праверка пачалася ў сьвiране, прадаўжалася ў хлявох i кончылася ў гумне. У куратнiку маскаль зiрнуў на жэрдкi, на якiх начавалi куры, доўга пазiраў на памёт пад нагамi.

– Сколькi курей у вас вы сказалi?

– Чатыры.

– Удiвiтельно. Необыкновенно большiе куры должны быть.

Маскаль уважна зiрнуў Пракопу ў вочы. Як на дзiва, Пракоп добра вытрымаў гэны позiрк.

– Погодiте, это что ў вас?
– спынiўся маскаль, не даходзячы да гумна. На мяжы мiж вiшняў i сьлiваў стаяла Бахмачова пчалiная гаспадарка.

– У вас здесь запiсано, что iмеете трi колоды пчёл, а я вiжу шесть. Как эта так?

– Саўсiм проста: тры вульлi пустыя, пчолы памерзьлi.